اطلاعاتی در مورد قبرستان بقیع
بقيع غَرقَد، گورستان مدينه منوره است كه در زمان رسول خدصلى الله عليه وآله بسيارى از صحابه و پس از رحلت ايشان چهار تن از امامان معصومعليهم السلام و نيز تعدادى از بزرگان تابعين و سادات اهلبيت عصمت و طهارت در آن به خاك سپرده شدهاند. از آن زمان تا كنون هزاران نفر از دانشمندان، زاهدان و صالحان، كه در مدينه از دنيا رفتهاند، نيز در همين گورستان دفن شدهاند. پيامبرصلى الله عليه وآله براى آرميدگان در اين قبرستان احترام خاص قائل بود. يكى از موالى پيامبر خدصلى الله عليه وآله گويد: نيمه شبى پيامبرصلى الله عليه وآله مرا از خواب بيدار كرد و فرمود: من فرمان يافتهام تا براى دفن شدگان در بقيع طلب آمرزش كنم، همراه من بيا. و من همراه آن حضرت حركت كردم، وقتى در ميان قبور بقيع قرار گرفت، مدتى طولانى براى مدفونين آن از
نماى بيرونى در بقيع خداوند طلب مغفرت و آمرزش كرد؛ «فَاسْتَغْفَرَ لاَِهْلِهِ طَويلاً». پيامبرصلى الله عليه وآله هرگاه از كنار قبرستان بقيع مىگذشت، مىفرمود: «السَّلامُ عَلَيْكُمْ مِنْ دِيَارِ قَوْمٍ مُؤْمِنِينَ وَ إِنَّا إِنْ شَاءَ اللَّهُ بِكُمْ لاحِقُونَ». آن حضرت بسيارى اوقات در لحظات پايانى شب، كنار قبرستان بقيع مىآمد و به دفن شدگان آن درود مىفرستاد و برايشان طلب مغفرت مىكرد.
و نيز برخى شبها تنها به بقيع آمده و در آن جا به راز و نياز با خدا مىپرداختند. امّ قيس گويد: كنار رسول خدصلى الله عليه وآله در بقيع ايستاده بودم، آن حضرت فرمود: «امّ قيس! از اين قبرها هفتاد هزار نفر برانگيخته شده و بدون حساب وارد بهشت مىشوند. چهرههاى آنان همچون قرص ماه مىدرخشد.» علت آن كه بقيع را «بقيع الغرقد» ناميدهاند آن است كه نوعى درخت خاردار در اين گورستان مىروييده كه نامش غرقد بوده و از اين رو به بقيع غرقد معروف شده است. اكنون آن درختان از بين رفتهاند، ليكن نامشان مانده است. برخى نيز گفتهاند: بقيع غرقد به زمينى گفته مىشود كه نوعى درخت بلند توت آن را پوشانده باشد. اين گورستان كه در قسمت شرقى مسجد النبى واقع است، در دوره جاهلى اهميت چندانى نداشته، ليكن پس از هجرت رسول خدصلى الله عليه وآله به مدينه و دفن بسيارى از چهرههاى سرشناس مسلمان در آن، از اهميت و قداست ويژهاى برخوردار گرديده است. بقيع تا يك صد سال پيش ديوار و حصارى نداشت، اما هم اكنون با ديوارى بلند محصور گشته و از گذشته تا كنون قسمتى از فضاى داخلى قبرستان مسلمانان از هر فرقه و مذهب، پس از زيارت رسول خدصلى الله عليه وآله به اين مكان مىآيند و اهل بيت پيامبرعليهم السلام و ديگر آرميدگان در اين گورستان را زيارت مىكنند. قبور ائمه معصومعليهم السلام و تعداد ديگرى از دفن شدگان در بقيع، پيشتر داراى قبه و سرپناه بود، ليكن اكنون همه آنها تخريب گرديده و اين قبرستان به صورت فضاى باز و سادهاى درآمده و تنها برخى از قبور با ديوارههاى كوتاه مشخص، باقى مانده است.
دفن شدگان در بقيع
روبروى درِ كنونى، كمى در سمت راست، قبور مطهر چهار امام معصومعليهم السلام قرار دارد:
1 - امام حسن بن على عليهما السلام امام
مجتبىعليه السلام در نيمه رمضان سال سوم هجرت در مدينه زاده شد و از همان دوران كودكى مورد علاقه شديد رسول خدصلى الله عليه وآله قرار گرفت، پس از رحلت آن حضرت، در كنار پدر بزرگوارش امير مؤمنانعليه السلام، در جنگهاى جمل، صفين و نهروان شركت جست و پس از شهادت پدر، به امامتمنصوبوحدود شش ماه خلافت كرد. سپس معاويه جنگى را بر آن حضرت تحميل نمود و مردم ايشان را تنها گذاشتندتااينكه سرانجام به تحريك معاويه پسر ابو سفيان، درسال50ه .ق.توسطهمسرشجَعدهدختراشْعَث بن قيس، مسموم و به شهادت رسيد و در بقيع به خاك سپرده شد.
2 - امام زين العابدين على بن الحسين عليهما السلام
امام سجادعليه السلام در سال 38 ه . ق. به دنيا آمد و در دوران امامت حسن بن علىعليهما السلام و پدر بزرگوارش حسين بن علىعليهما السلام رشد يافت. در كربلا همراه پدر بود اما به دليل
بيمارى نتوانست سلاح به دست گيرد. آن حضرت را با ديگر اسيران به شام بردند و از آن پس نزديك سى و چهار سال امامت داشت و سرانجام در سال 94 ه . ق. به تحريك وليد بن عبدالملك مسموم و به شهادت رسيد و در كنار امام مجتبىعليه السلام در بقيع آرميد. زهد و عبادت و كرم و بزرگوارى آن حضرت زبان زد خاص و عام و دوست و دشمن بود.
3 - امام محمد بن على بن الحسين عليهم السلام
امام باقرعليه السلام در سال 58ه . ق. به دنيا آمد و تا سال 94ه . ق. در كنار پدر بزرگوارش در مدينه زندگى كرد. پس از شهادت پدر رهبرى را در دست گرفت و شاگردان فراوانى را تربيت كرد. در نشر معارف اسلامى و اهل بيت پيامبرعليهم السلام گامهاى بلندى برداشت. آن حضرت را «باقر العلوم» يعنى شكافنده دانشها لقب دادند. امام باقرعليه السلام در سال 114 و يا 117ه . ق. به تحريك هشام بن عبدالملك به شهادت رسيد و در كنار پدر بزرگوارش در بقيع به خاك سپرده شد. 4
- امام جعفر بن محمد الصادق عليهما السلام
آن حضرت در سال 80 يا 83ه . ق. به دنيا آمد و پس از شهادت پدر، رهبرى پيروان اهل بيتعليهم السلام را بر عهده گرفت و در دوران حيات پر بار خود، هزاران شاگرد را در رشتهها و علوم مختلف تربيت كرد. منصور دومين خليفه عباسى بر آن حضرت به شدّت سخت گرفت و سرانجام در 25شوال148ه . ق. به تحريك وى، آن حضرت مسموم گرديد و به شهادت رسيد و در بقيع كنار جد و پدرش دفن شد. در كنار قبور چهار امام از اهل بيت رسول خدصلى الله عليه وآله دو قبر ديگر وجود داد كه يكى از آنها قبر
عباس بن عبدالمطلب
عموى پيامبرصلى الله عليه وآله و ديگرى قبر فاطمه بنت اسد مادر اميرمؤمنان علىعليه السلام است. عباس بن عبدالمطلب وى از شخصيتهاى بزرگ قريش و 2 يا 3 سال از رسولخدصلى الله عليه وآله بزرگتربود. در مكه از اظهار ايمان خوددارى مىكرد، در سال دوم با اكراه به همراه قريش در جنگ بدر شركت جست سپس به اسارت مسلمانان درآمد و با فديه آزاد شد و سرانجام در زمره بهترين ياران پيامبرصلى الله عليه وآله به شمار آمد. پس از رحلت رسول خدصلى الله عليه وآله به امير مؤمنان على بن ابى طالبعليه السلام وفادار ماند و در سال 32 ه . ق. در زمان عثمان در مدينه درگذشت و در قبرستان بقيع دفن گرديد.
قبور ائمه بقيععليهم السلام: 1 - امام حسن مجتبىعليه السلام، 2 - امام سجّادعليه السلام، 3 - امام محمّد باقرعليه السلام، 4 - امام جعفرصادقعليه السلام و نيز عباس بن عبدالمطّلب
فاطمه بنت اسد
او همسر ابوطالب، مادر على بن ابى طالبعليه السلام و از نخستين بيعت كنندگان با رسول خدصلى الله عليه وآله بود و به عنوان همسر ابوطالب در سرپرستى پيامبر سهم به سزايى داشت. وى از آن چنان قداستى برخوردار گرديد كه به درون كعبه راه يافت و فرزندش على بن ابى طالب عليه السلام را در آن جا به دنيا آورد.
مزار فاطمه بنت اسد، مادر امير مؤمنان علىعليه السلام در رحلت او رسول خدصلى الله عليه وآله به شدت متأثر شد و بر جنازهاش نماز گزارد و در حالى كه بر وى مىگريست او را در قبر نهاد.
قبور فرزندان رسول خدصلى الله عليه وآله
در قبرستان بقيع سه تن از دختران رسول خدصلى الله عليه وآله به نامهاى زينب، ام كلثوم و رقيّه و نيز ابراهيم پسر آن حضرت دفن شدهاند. زينب بزرگترين دختر پيامبرصلى الله عليه وآله زينب بود كه از خديجه متولد شد. او با ابوالعاص بن ربيع ازدواج كرد و در سال هشتم هجرى قمرى بدرود حيات گفت. ام كلثوم همسر عُتيبه بن ابىلهب بود. او در سال سوم هجرت به عقد عثمان درآمد ودرسال 9 ه . ق. وفات يافت و در حالى كه پيامبرصلى الله عليه وآله بر او مىگريست در بقيع به خاك سپرده شد.
رقيه درمكه به عقد عتبة بن ابى لهب و پس از وى به عقد عثمان درآمد. او به حبشه هجرت كرد و از حبشه به مدينه آمد و سرانجام در سال دوم هجرت بر اثر بيمارى وفات يافت. برخى وفات او را سال چهارم هجرت ذكر كردهاند. پيامبرصلى الله عليه وآله دستور داد او را در بقيع به خاك سپردند.
ابراهيم عليه السلام ابراهيم فرزند رسول خدصلى الله عليه وآله در سال 8 ه . ق. در مدينه
از مادرش ماريه قبطيّه متولد شد. پيامبرصلى الله عليه وآله به وى علاقه شديد داشت و عاطفه نشان مىداد، اما او سرانجام در سال دهم هجرت، پس از يك سال و ده ماه از دنيا رفت و به دستور رسول خدا، در كنار قبر عثمان بن مظعون در بقيع به خاك سپرده شد. محلّ ولادت او «مَشربه امّ ابراهيم» لقب گرفت كه هم اكنون از آثار اسلامى مدينه به شمار مىآيد.
آرامگاه ابراهيم فرزند پيامبرصلى الله عليه وآله
همسران پيامبر مدفون در بقيع
1 - ام سلمه: وى از زمره نخستين گروندگان به اسلام بود و در سال 6ه . ق. بدرود حيات گفت و در بقيع به خاك سپرده شد.
2 - زينب بنت جحش (دختر عمه پيامبر)
وى ابتدا به عقد زيد بن حارثه درآمد و پس از آن كه زيد در سال پنجم هجرت طلاقش داد، با رسول خدصلى الله عليه وآله ازدواج كرد و سرانجام در سال 20 ه . ق. در سن پنجاه سالگى درگذشت و در بقيع به خاك سپرده شد.
3 - ماريه قبطيه: مادر ابراهيم، پسر رسول خدصلى الله عليه وآله است. وى در سال 16 ه . ق. در مدينه درگذشت و در بقيع دفن گرديد.
4 - زينب بنت خُزَيمه: وى همسر يكى از صحابه رسول خدا (عبداللَّه بن جحش) بود كه پس از شهادت او، به عقد پيامبرصلى الله عليه وآله درآمد و پس از دو يا سه ماه در حالى كه بيش از سى سال نداشت، در سال چهارم هجرت بدرود حيات گفت و در بقيع آرميد
. 5 - عايشه دختر ابوبكر: وى در سال چهارم بعثت به دنيا آمد و سه سال پس از مرگ خديجه با رسول خدصلى الله عليه وآله ازدواج كرد و در سال 57 يا 58 ه . ق. درگذشت و در بقيع دفن شد.
- حفصه دختر عمر بن خطاب: وى 5 سال قبل از بعثت زاده شد. ابتدا با خُنيس بن حُذافه ازدواج كرد و پس از درگذشت او به عقد پيامبر در آمد و بنا به گفته واقدى، در سال 45 ه . ق. در مدينه از دنيا رفت و در بقيع دفن شد.
7 - ام حبيبه دختر ابوسفيان: وقتى عبداللَّه بن جحش، شوهر ام حبيبه در حبشه نصرانى شد، و از دنيا رفت، وى به عقد رسول خدصلى الله عليه وآله درآمد و در سال 42 يا 44 ه . ق. در مدينه درگذشت و در بقيع به خاك سپرده شد. 8
- جُويريه بنت حارث: وىدر سالپنجم ياششم هجرتپسازغزوهبنى المصطلق به ازدواج رسول خدصلى الله عليه وآله درآمد و در سال 50 يا 56 ه . ق. در مدينه وفات يافت و در بقيع به خاك سپرده شد.
9 - صفيه: او ابتدا همسر «سَلاّم بن مِشْكم» و سپس همسر كنانة بن ابى الحُقيق بود كه كنانه در جنگ خيبر كشته شد و صفيه اسير گرديد و رسول خدصلى الله عليه وآله وى را آزاد كرد و به همسرى گرفت. وى در سال 50 ه . ق. در مدينه وفات يافت و در بقيع به خاك سپرده شد.
10- سوده دختر زمعة بن قيس: وى همسر پسر عمويش «سكران بن عمرو» بود كه پس از وفات او، به عقد رسول خدصلى الله عليه وآله درآمد. در سال 50 يا 54 ه . ق. در مدينه وفات يافت و در بقيع دفن شد.
11- ريحانه بنت زيد: وى در سال ششم هجرت به عقد رسول خدصلى الله عليه وآله درآمد وپس از حجةالوداع درگذشت ودربقيعبه خاك سپرده شد.
قبور همسران پيامبر اكرمصلى الله عليه وآله
قبر عمه هاى پيامبرصلى الله عليه وآله
صفيه، دختر عبدالمطّلب وى همسر عوّام بن خُوَيلد و مادر زبير بود، در نبرد احد در زمره زنانى بود كه به سوى احد آمد و بر شهادت حمزه مرثيه سرايى كرد و در جنگ خندق يك يهودى مهاجم را از پاى درآورد. وى در سال 20 ه . ق. در حالى كه 75 ساله بود بدرود حيات گفت و در بقيع به خاك سپرده شد.
امّ البنين و عمّههاى پيامبر اسلامصلى الله عليه وآله
عاتكه، دختر عبدالمطّلب: در برخى نقلها آمده است كه عاتكه پس از آمدن به مدينه، در اين شهر وفات يافت و در بقيع به خاك سپرده شد. برخى نيز نوشتهاند كه عاتكه به مدينه نيامد و در مكه رحلت كرد.
]قبور ديگر زنان با فضيلت
1 - ام البنين: ام البنين دختر حزام بن خالد بود كه به همسرى على ابن ابىطالبعليه السلام در آمد و از آن حضرت چهار پسر به نامهاى: عباس، جعفر، عثمان و عبداللَّه به دنيا آورد كه همگى همراه با حسين بن علىعليهما السلام در كربلا به شهادت رسيدند. ام البنين در مدينه وفات يافت و در بقيع به خاك سپرده شد. 2 - حليمه سعديه: وى مادر رضاعى پيامبرصلى الله عليه وآله بود. پس از آن كه در مدينه بدرود حيات گفت، در بقيع دفن گرديد.
مزار حليمه سعديّه
ديگر مدفونين بقيع
1 - عقيل بن ابىطالب: مادرش فاطمه بنت اسد بود. او برادر امير مؤمنان علىعليه السلام و از آن حضرت بيست سال بزرگتر بود. در راه گسترش اسلام فداكارىهاى بسيارى از خود نشان داد و در دوران پيرى نابينا شد. وى قبل از واقعه حَرّه در سال 20 هجرى قمرى درگذشت و در بقيع به خاك سپرده شد.
آرامگاه عقيل بن ابىطالب
2 - عبداللَّه بن جعفر: مادرش اسماء بنت عُميس بود. اسماء پس از آن كه همراه شوهرش جعفر به حبشه هجرت كرد، عبداللَّه و دو فرزند ديگرش محمد و عون را در آن جا به دنيا آورد. عبداللَّه در جنگ موته پدر را از دست داد و در طول حيات رسول خدصلى الله عليه وآله و سپس همراه با امير مؤمنان فداكارىهاى بسيارى در راه گسترش اسلام از خود نشان داد. حضرت علىعليه السلام زينب كبرىعليها السلام را به ازدواج او درآورد، فرزندش عون در كربلا به شهادت رسيد و دو
فرزند ديگرش نيز به دست امويان در واقعه حرّه در مدينه به شهادت رسيدند. وى در سال 80 هجرت به سن 90 سالگى در مدينه درگذشت و در كنار عقيل در بقيع دفن شد.
3 - محمد بن على معروف به ابن حنفيّه او از شخصيتهاى معروف صدر اسلام و فرزند بزرگوار اميرمؤمنان عليه السلام است. در جنگهاى آن حضرت با قاسطين و مارقين و ناكثين شركت داشت و در سال 81 ه . ق. درگذشت و در بقيع به خاك سپرده شد.
4 - ابوسفيان بن حارث: وى كه پسر عموى پيامبرصلى الله عليه وآله بود، در سال 20 هجرى در مدينه درگذشت و در بقيع به خاك سپرده شد. 5
- اسماعيل بن جعفر: او فرزند امام صادق عليه السلام بود كه با اهل و عيال خود در منطقه عُرَيض به سر مىبرد و سرانجام در دوران حيات پدر بزرگوارش در سال 143 ه . ق. زندگى را بدرود گفت و در فاصله حدود 15 مترى قبور ائمه در بقيع به خاك سپرده
شد. پس از احداث خيابان اباذر قبر اسماعيل به داخل بقيع منتقل گرديد.
6 - عثمان بن مظعون: وىاز افاضل صحابه پيامبرصلى الله عليه وآله و سيزدهمين كسى بود كه به رسول خدصلى الله عليه وآله ايمان آورد. او دوبار به حبشه هجرت كرد و در جنگ بدر شركت داشت و پس از بازگشت در بيست و دومين ماه هجرت درگذشت. عثمان بن مظعون نخستين مهاجرى بود كه در مدينه درگذشت و در بقيع دفن شد.
7 - اسعد بن زراره: وى از بيعت كنندگان با پيامبر در عقبه و نخستين كسى بود كه به دستور رسول خدصلى الله عليه وآله نماز جمعه را در مدينه اقامه كرد. او در سال اول هجرت و در حالى كه هنوز بناى مسجد النبىصلى الله عليه وآله به پايان نرسيده بود درگذشت. رسول خدصلى الله عليه وآله بر نعش او حاضر شد و وى را غسل داد و كفن پوشانيد و در حالى كه مىگريست او را در بقيع به قبر نهاد. 8 - خُنيس بن حُذافه: وى از هجرت كنندگان به حبشه و از نخستين اسلام آورندگان بود و بر اثر زخمى كه در جنگ بدر برداشت،
سرانجام بهشهادت رسيد. پيامبرصلى الله عليه وآله بر جنازهاش نماز گزارد و او را كنار قبر عثمان بن مظعون در بقيع به خاك سپرد.
9 - سعد بن معاذ: سعد از قبيله اوس و از صحابه بزرگ پيامبرصلى الله عليه وآله بود و در جنگ بدر پرچم دار اوسيان بود. در جنگ خندق مجروح شد و در آستانه شهادت قرار گرفت و سرانجام همزمان با غزوه بنىقريظه از دنيا رفت. پيامبرصلى الله عليه وآله بر او نماز گزارد و او را در بقيع، نزديك قبر فاطمه بنت اسد به خاك سپرد.
10 - عبداللَّه بن مسعود: او از نخستين كسانى است كه به رسول خدصلى الله عليه وآله ايمان آورد و در خواندن و آموختن قرآن به مرتبه والايى دست يافت و در جمع آورى قرآن نيز نقش داشت. وى در سال 32 ه . ق. بدرود حيات گفت و در كنار قبر عثمان بن مظعون در بقيع به خاك سپرده شد. 11
- ابوسعيد خُدرى: وىاز صحابه رسولخدصلى الله عليه وآله بودودر جنگ احد شركت داشت. داراى دو خصلت علم و شجاعت بود. پس از
رحلت پيامبرصلى الله عليه وآله از راويان مناقب اهل بيت به شمار مىآمد. وى سرانجام در سال 64 يا 74 ه . ق. در مدينه وفات يافت و در نزديكى قبر فاطمه بنت اسد به خاك سپرده شد. 12 - مقداد بن اسود: او از صحابه جليل القدر رسول خدصلى الله عليه وآله و مورد علاقه آن حضرت بود. در سال 33 ه ق. در سن 70 سالگى در جُرُف، سه مايلى مدينه درگذشت. جنازهاش را به مدينه حمل كرده، در بقيع به خاك سپردند.
13 - ارقم ابن ابى ارقم: از نخستين گروندگان به اسلام بود و خانهاش در مكه مركز تبليغ و تعليم رسول خدصلى الله عليه وآله گرديد. در بسيارى از نبردها و حوادث صدر اسلام حضور داشت و سرانجام در سن 80 سالگى درگذشت و در بقيع به خاك سپرده شد.
14 - حكيم بن حِزام: وى پسر برادر حضرت خديجه بود كه در روز فتح مكه اسلام آورد و پس از سال 54 ه . ق. در مدينه درگذشت و در بقيع آرميد.
15 - جابر بن عبداللَّه: از صحابى مشهور بود. او در 19 غزوه شركت داشت. سرانجام پس از 94 سال، به سال 90 ه . ق. درگذشت و در بقيع جاى گرفت. 16
- زيد بن ثابت: وى از جمع آورندگان قرآن بود كه در سال 45 يا 50 هجرى وفات يافت و در بقيع به خاك سپرده شد.
17 - سهل بن سعد ساعدى: وى در سال 88 ه . ق. پس از يك صد سال زندگى در مدينه درگذشت.
18 - مالك بن انس: وى از ائمه چهار گانه اهل سنت و پيشواى مالكىها است كه در ميان سالهاى 174 تا 179 ه . ق. در مدينه وفات يافت و در بقيع به خاك سپرده شد.
19 - نافع المدنى: او از بزرگان تابعين بود و در ميان سالهاى 117 تا
120 ه . ق. در مدينه درگذشت و در كنار قبر مالك بن انس در بقيع به خاك سپرده شد. 20 - نافع، شيخ القراء: وى يكى از قراء سبعه است كه حدود 70 سال براى مردم مدينه قرآن خواند. وى در سال 169 در مدينه وفات نمود و در بقيع آرميد
. 21 - اُسامة بن زيد: وى در سال 54 ه . ق. در سن 57 سالگى در مدينه درگذشت.
22 - زيد بن سهل، ابوطلحه انصارى او از صحابه رسول خدصلى الله عليه وآله است كه در سال 34 ه . ق. و يا در سال چهلم وفات رسول خدصلى الله عليه وآله در مدينه درگذشت.
23 - شهداى حَرّه: تعدادى از شهداى واقعه حَرّه نيز كه به دستور يزيد و توسط مسلم بن عقبه و سربازان وى به شهادت رسيدند، در قبرستان بقيع مدفوناند.
مزار شهداى واقعه حرّه برخى از چهرههاى سرشناس ديگر صدر اسلام كه در بقيع به خاك سپرده شدهاند عبارتند از: 1 - عبدالرحمان بن عوف 2 - عثمان بن عفان 3 - سعد بن ابى وقاص 4 - ابوهريره 5 - صُهَيب بن سنان 6 - اُسيد بن حُضير
7 - حُوَيطب بن عبدالعُزّى 8 - رُكانة بن عبد يزيد 9 - عبداللَّه بن سَلام 10 - عبداللَّه بن عمرو 11 - ابوسلمة بن عبدالاسد 12 - عبداللَّه بن عتيك 13 - قتادة بن نعمان 14 - عمرو بن حَزم 15 - محزمة بن نوفل 16 - عبداللَّه بن اُنيس 17 - براء بن معرور 18 - جُبير بن مُطْعِم 19 - مِسْطَح بن اُثاثه 20 - معاذ بن عَفْراء 21 - ابن عمرو بن نفيل 22 - مالك بن تيّهان 23 - ابوالسيد ساعدى 24 - محمد بن مَسْلمه 25 - عُوَيْم بن ساعده 26 - كعب بن عمرو
بيت الأحزان در قسمت شمالى قبور ائمه بقيع، مكان كوچكى وجود داشته كه فاطمه زهرعليها السلام پس از مرگ پدر، به آن جا مىآمده و به شدت مىگريسته است. اين مكان به بيت الاحزان و يا مسجد فاطمه معروف بوده، و تا اوايل سده اخير بنايى داشته كه مردم در آن جا زيارت خوانده و نماز مىگزاردند. زيارت ائمه بقيع عليهم السلام چون خواستى اين بزرگواران را زيارت كنى آنچه در آداب زيارت ذكر شده (از غسل، طهارت، پوشيدن جامههاى پاك و پاكيزه، استعمال بوى خوش و اذن دخول و امثال آن) اينجا نيز به جاى آور، و در اذن دخول بگو: «يا مَوالِىَّ يا اَبْناءَ رَسُولِ اللَّهِ ، عَبْدُكُمْ وَ ابْنُ اَمَتِكُمْ ، اَلذَّلِيلُ بَيْنَ اَيْدِيكُمْ ، وَ الْمُضْعَفُ فِي عُلُوِّ قَدْرِكُمْ ، وَ الْمُعْتَرِفُ بَحَقِّكُمْ ، جاءَكُمْ مُسْتَجِيراً بِكُمْ ، قاصِداً اِلى حَرَمِكُمْ ، مُتَقَرِّباً اِلى مَقامِكُمْ ، مُتَوَسِّلاً اِلَى اللَّهِ تَعالى بِكُمْ ، ءَ اَدْخُلُ يا مَوالِىَّ ، ءَ اَدْخُلُ يا اَوْليِاءَ اللَّهِ ، ءَ اَدْخُلُ يا مَلائِكَةَ اللَّهِ الْمُحْدِقِينَ بِهذَا
الْحَرَمِ ، اَلْمُقِيمِينَ بِهذَا الْمَشْهَدِ». و بعد از خضوع و خشوع و رقت قلب داخل شو و پاى راست را مقدم دار و بگو: «اَللَّهُ اَكْبَرُ كَبِيراً ، وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ كَثِيراً ، وَ سُبْحانَ اللَّهِ بُكْرَةً وَ اَصِيلاً ، وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الْفَرْدِ ِالصَّمَدِ ، اَلْماجِدِ الْأَحَدِ ، اَلْمُتَفَضِّلِ الْمَنَّانِ ، اَلْمُتَطَوِّلِ الْحَنَّانِ ، اَلَّذِي مَنَّ بِطَوْلِهِ ، وَ سَهَّلَ زِيارَةَ ساداتِي بِاِحْسانِهِ ، وَ لَمْ يَجْعَلْنِي عَنْ زِيارَتِهِمْ مَمْنُوعاً ، بَلْ تَطَوَّلَ وَ مَنَحَ». پس نزديك قبور مقدّسه ايشان برو، و رو به قبر ايشان كن و بگو: «اَلسَّلامُ عَلَيْكُمْ اَئِمَّةَ الْهُدى ، اَلسَّلامُ عَلَيْكُمْ اَهْلَ التَّقْوى ، اَلسَّلامُ عَلَيْكُمْ اَيُّهَا الْحُجَجُ عَلى اَهْلِ الدُّنْيا ، اَلسَّلامُ عَلَيْكُمْ اَيُّهَا الْقُوَّامُ فِي الْبَرِيَّةِ بِالْقِسْطِ ، اَلسَّلامُ عَلَيْكُمْ اَهْلَ الصَّفْوَةِ ، اَلسَّلامُ عَلَيْكُمْ آلَ رَسُولِ اللَّهِ ، اَلسَّلامُ عَلَيْكُمْ اَهْلَ النَّجْوى ، اَشْهَدُ اَنَّكُمْ قَدْ بَلَّغْتُمْ وَ نَصَحْتُمْ وَ صَبَرْتُمْ فِي ذاتِ اللَّهِ ، وَ كُذِّبْتُمْ وَ اُسِيئَ اِلَيْكُمْ فَغَفَرْتُمْ ، وَ اَشْهَدُ اَنَّكُمُ الْأَئِمَّةُ الرَّاشِدُونَ الْمُهْتَدُونَ ، وَ اَنَّ طاعَتَكُمْ مَفْرُوضَةٌ ، وَ اَنَّ قَوْلَكُمُ الصِّدْقُ ،
وَ اَنَّكُمْ دَعَوْتُم فَلَمْ تُجابُوا ، وَ اَمَرْتُمْ فَلَمْ تُطاعُوا ، وَ اَنَّكُمْ دَعائِمُ الدِّينِ وَ اَرْكانُ الْأَرْضِ ، لَمْ تَزالُوا بِعَيْنِ اللَّهِ ، يَنْسَخُكُمْ مِنْ اَصْلابِ كُلِّ مُطَهَّرٍ ، وَ يَنْقُلُكُمْ مِنْ اَرْحامِ الْمُطَهَّراتِ ، لَمْ تُدَنِّسْكُمُ الْجاهِلِيَّةُ الْجَهْلاءُ ، وَ لَمْ تَشْرَكْ فِيكُمْ فِتَنُ الْأَهْواءِ ، طِبْتُمْ وَ طابَ مَنْبَتُكُمْ ، مَنَّ بِكُمْ عَلَيْنا دَيَّانُ الدِّينِ ، فََجَعَلَكُمْ فِى بُيُوتٍ اَذِنَ اللَّهُ اَنْ تُرْفَعَ وَ يُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ ، وَ جَعَلَ صَلاتَنا عَلَيْكُمْ رَحْمَةً لَنا وَ كَفَّارَةً لِذُنُوبِنا ، اِذِ اخْتارَكُمُ اللَّهُ لَنا ، وَ طَيَّبَ خَلْقَنا بِما مَنَّ عَلَيْنا مِنْ وِلايَتِكُمْ ، وَ كُنَّا عِنْدَهُ مُسَمِّينَ بِعِلْمِكُمْ ، مُعْتَرِفِينَ بِتَصْدِيقِنا اِيَّاكُمْ ، وَ هذا مَقامُ مَنْ اَسْرَفَ وَ اَخْطَأَ وَ اسْتَكانَ وَ اَقَرَّ بِما جَنى ، وَ رَجى بِمَقامِهِ الْخَلاصَ ، وَ اَنْ يَسْتَنْقِذَهُ بِكُمْ مُسْتنْقِذُ الْهَلْكى مِنَ الرَّدى ، فَكُونُوا لِي شُفَعاءَ ، فَقَدْ وَفَدْتُ اِلَيْكُمْ اِذْ رَغِبَ عَنْكُمْ اَهْلُ الدُّنْيا ، وَاتَّخَذُوا آياتِ اللَّهِ هُزُواً ، وَ اسْتَكْبَرُوا عَنْها. يا مَنْ هُوَ قائِمٌ لا يَسْهُو ، وَ دائِمٌ لا يَلْهُو ، وَ مُحِيطٌ بِكُلِّ شَىْءٍ ، لَكَ الْمَنُّ بِما وَ فَّقْتَنِي ، وَ عَرَّفْتَنِي بِما اَقَمْتَنِي عَلَيْهِ ، اِذْ صَدَّ عَنْهُ عِبادُكَ وَ جَهِلُوا مَعْرِفَتَهُ ، وَ اسْتَخَفُّوا بِحَقِّهِ ، وَ مالُوا اِلى سِواهُ ، فَكانَتِ الْمِنَّةُ مِنْكَ عَلَىَّ مَعَ اَقْوامٍ خَصَصْتَهُمْ بِما خَصَصْتَنِي بِهِ ، فَلَكَ الْحَمْدُ اِذْ كُنْتُ عِنْدَكَ فِي مَقامِي هذا
مَذْكُوراً مَكْتُوباً ، فَلا تَحْرِمْنِي ما رَجَوْتُ ، وَ لا تُخَيِّبْنِي فِيما دَعَوْتُ ، بِحُرْمَةِ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّاهِرِينَ ، وَ صَلَّى اللَّهُ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ». پس دعا كن براى خود، هر چه خواهى. به تصريح بسيارى از بزرگان، بهترين زيارت براى ائمه بقيع همان زيارت جامعه كبيره است كه در ادعيه و زيارات مشتركه ذكر شده و داراى مفاهيم عالى و بيان اوصاف و مناقب اهل بيت است.
زيارت اهل قبور «اَلسَّلامُ عَلى اَهْلِ لا اِلهَ اِلاَّ اللَّهُ ، مِنْ اَهْلِ لا اِلهَ اِلاَّ اللَّهُ ، يا اَهْلَ لا اِلهَ اِلاَّ اللَّهُ ، بِحَقِّ لا اِلهَ اِلاَّ اللَّهُ ، كَيْفَ وَ جَدْتُمْ قَوْلَ لا اِلهَ اِلاَّ اللَّهُ ، مِنْ لا اِلهَ اِلاَّ اللَّهُ ، يا لا اِلهَ اِلاَّ اللَّهُ ، بِحَقِّ لا اِلهَ اِلاَّ اللَّهُ ، اِغْفِرْ لِمَنْ قالَ لا اِلهَ اِلاَّ اللَّهُ ، وَ احْشُرْنا فِي زُمْرَةِ مَنْ قالَ لا اِلهَ اِلاَّ اللَّهُ ، مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ عَلِىٌّ وَلِىُّ اللَّهِ». از امير مؤمنانعليه السلام روايت شده كه هر كس به قبرستان وارد شود و زيارت بخواند، خداوند متعال ثواب پنجاه سال عبادت به او عطا فرمايد و گناه پنجاه سال او و پدر و مادرش را ببخشد. از پيغمبر خدصلى الله عليه وآله نقل است هر كس هفت مرتبه سوره « اِنّا اَنْزَلْناهُ في لَيْلَةِ القَدْرِ» را نزد قبر مؤمنى بخواند، خداوند متعال فرشتهاى را نزد قبر او مىفرستد كه پرستش خدا كند، و ثوابش را به نام آن ميت مىنويسد. پس چون روز قيامت شود، به هر هولى از اهوال قيامت برسد، خداوند آن هول را از او بر طرف كند، تا اين كه داخل بهشت شود.
زيارت وداع ائمه بقيع عليهم السلام مرحوم شيخ طوسى و سيد بن طاووس گفتهاند كه چون خواستى ائمه بقيع را وداع كنى، بگو: «اَلسَّلامُ عَلَيْكُمْ اَئِمَّةَ الْهُدى وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَكاتُهُ ، اَسْتَوْدِعُكُمُ اللَّهَ وَ اَقْرَأُ عَلَيْكُمُ السَّلامَ ، آمَنَّا باِللَّهِ وَ باِلرَّسُولِ وَ بِما جِئْتُم بِهِ وَ دَلَلْتُمْ عَلَيْهِ ، اَللَّهُمَّ فَاكْتُبْنا مَعَ الشَّاهِدِينَ». پس دعا بسيار كن و از خداوند بخواه كه بار ديگر تو را به زيارت ايشان برگرداند و اين آخرين عهد و زيارت تو نباشد.
منبع : وبلاگ آقای میری مدیر اجرایی ستاد عمره دانش آموزی کشور
این وبلاگ به سفر عمره دانش آموزی به مکه و مدینه منوره خواهد پرداخت.